Amsterdam - architectuur in beeld


1 Gevelvorm en ,-versiering 17e/18e eeuw
1.1 Ontwikkeling en typologie gevelvorm:  12345
1.2 Heraldische gevelversiering:  12
1.3 Narratieve gevelversiering
1.3.1 Gevels:  12
1.3.2 Poorten:  12
1.3.3 Deurkalven en uithangtekens
1.4 Gevelstenen:  12345
- i n d e x -

Externe links:
geschiedenis van Amsterdam
amsterdamsepoortjes.nl
geschiedenis Oudemanhuispoort
uithangtekens (van Lennep en ter Gouw)
symbolen en tekens
oorsprong symbolen (bovenlichten.net)




































































































































































































































































































































































































































































































































































































































































































1.3.2 Gevelversiering 17e/18e eeuw - Tekst en symbool - Poorten

Image Hosted by PicturePush
Burgerweeshuis: De grote poort aan de Kalverstraat uit 1581. Om het voormalig kloostergebouw aan de Kalverstraatzijde herkenbaar te maken als weeshuis werd een grote poort gemaakt. De beeldhouwer Joost Jansz. Bilhamer (1541-1590) kreeg hiervoor de opdracht. Hij bracht ook een reliŽf boven de poort aan (zie foto). De tekst boven de poort, toegeschreven aan Joost van den Vondel luidt: Wy Groeien vast in tal en last. Ons tweede Vaders klagen/Ay ga niet voort door dese poort, Of helpt een luttel dragen. Sinds 1975 is het Amsterdams Historisch Museum (thans Amsterdam Museum) gehuisvest in dit gebouw. Een aparte pagina over het burgerweeshuis vindt u hier: Amsterdaminbeeld - Burgerweeshuis.

Image Hosted by PicturePush



Image Hosted by PicturePush Uiteraard is het moeilijk zo niet onmogelijk vervlakking tegen te gaan bij de vele benodigde schoonmaak- en opschilderbeurten. Uitdrukkingen gaan verloren omdat men enkel nog van een beeld uitgaat, en de zielstoestand niet kan navolgen van de maker bij wat hij wilde maken door wat hijzelf nog meemaakte aan verkommering, (ijdele) hoop, wanhoop, 'Verelendung' onder kinderen ...

Image Hosted by PicturePush een iets eerder stadium


Image Hosted by PicturePush



Image Hosted by PicturePush



Image Hosted by PicturePush Sint Luciensteeg. Deze poort heeft alle stijlkenmerken van het architectonisch vormidioom van Hendrick de Keyser in zich verenigd.


Image Hosted by PicturePush



Image Hosted by PicturePush
De Rasphuispoort (1603, Hendrick de Keyser) aan de Heilige Weg gaf toegang tot een verbeterhuis voor jongeren waar zij hout uit BraziliŽ moesten raspen tot pigmentpoeder voor verf. Het reliŽf boven de rondboog en boven de Dorische halfzuilen is een afbeelding van een wagen beladen met Braziliaans hout voortgetrokken door leeuwen, beren, wilde zwijnen en tijgers. Op de wagen zit een voerman die de beesten met een zweep temt. Op het hoofdgestel bevinden zich drie beelden uit het derde kwart van de 17de eeuw en zijn dus later aangebracht, mogelijk nog wel door De Keyser ontworpen. De zittende vrouw, mogelijk een beeltenis van de stedemaagd, houdt het stadswapen op haar knie en heeft in haar rechterhand een zweep. Door de toevoeging van het woord Castigatio wordt zij aangeduid als het zinnebeeld van de tuchtiging. Aan haar flanken knielen twee naakte mannen, geboeid met kettingen. De Latijnse tekst Virtutis est domare quae cuncti pavent betekent vrij vertaald: het is een deugd van 't kloek gemoed, te temmen dat elk schrikken doet.

Image Hosted by PicturePush Sint Olofskapel of Oudezijds Kapel (circa 1440). Zeedijk 2a. Spes altera vitae = hoop op een ander leven (bma)


Image Hosted by PicturePush
Westerkerk, bouwperiode 1620-1631. Zie wiki


Image Hosted by PicturePush



Image Hosted by PicturePush Oudezijds Voorburgwal (in gothische minuskels: in t jaer o heren 1550)


Image Hosted by PicturePush


Image Hosted by PicturePush



Image Hosted by PicturePush
BethaniŽnklooster, poort Bloedstraat. Op de oudste kaart van Amsterdam uit 1545 is aan de oostzijde van de stad, direct achter de stadsmuur langs de Kloveniersburgwal, een rij kloostercomplexen te zien. Eťn daarvan heette 'Sinte Maria Magdalena van BethaniŽn.' Van deze kloosters zijn alleen nog enkele kapellen over: de Agnietenkapel, de Waalse Kerk en het BethaniŽnklooster. Deze laatste nam het terrein in tussen de Bloedstraat, de Oudezijds Achterburgwal, de Oude Hoogstraat en de Kloveniersburgwal. De Stoep en ingangspartij hierboven, uit circa 1590, werd aangebracht voor het woonhuis van De Vogelaer waartoe dit (deel van het) klooster omgetoverd werd na de alteratie en annexatie,- het buitengewoon florerende Amsterdam had dringend grond voor nieuwe bebouwing en huisvesting nodig. . ( cf Bertsgeschiedenissite )

Image Hosted by PicturePush Het wapen van Vogelaer


Image Hosted by PicturePush
Koestraat 10-12, wijnkopersgildehuis. De naam Koestraat herinnert aan het aanzien dat het BethaniŽnklooster genoot in de stad wat betreft haar vetgemeste koeien die onder andere geleverd werden voor de maaltijden van de schutters. Rond 1600 stonden er ter hoogte van de nummers 10-12 drie woonhuizen. In 1611 voegde de speculant Claes Jansz Geus de drie panden samen tot ťťn huis achter een nieuwe voorgevel met drie toppen. In 1630 werd het pand gekocht door het gilde van de wijnkopers dat het huis na een grondige verbouwing in tweeŽn deelde. Op nummer 10 kwam het gildehuis met aan de achterzijde een gildezaal en aan de voorzijde een vergaderruimte. Op nummer 12 kwam een zelfstandig woonhuis. Verder werden er grote kelders aangebracht. Aan de Koestraat werd een natuurstenen poort van de hand van Pieter de Keyser (zoon van Hendrick de Keyser) geplaatst (hendrickdekeyser.nl).

Image Hosted by PicturePush In het fronton bevindt zich een afbeelding van Sint Urbanus, patroon van de wijngaardiers.


Image Hosted by PicturePush
Oudezijds Voorburgwal 231. De Agnietenpoort (1571). De bak- en zandstenen poort, die toegang geeft tot het voorpleintje van de Agnietenkapel is in 1571 gemaakt in de luchtige en sierlijke rolwerkstijl van Vredeman de Vries (1527-1604). Oorspronkelijk sierde het poortje gemaakt van Naamse steen en Bentheimer zandsteen een toegang van de Stadstimmertuin aan de Nieuwe Doelenstraat. Toen het stadsbestuur in 1629 besloot de Agnietenkapel in te richten als Athenaeum Illustre, de eerste hogeschool van Amsterdam, werd het poortje naar deze plaats overgebracht. Van het jaartal 1571 kon men gemakkelijk het jaartal 1631 maken, het jaar van voltooiing van de verbouwing. Het poortje kreeg bij de restauratie van 1921 een nieuw smeedijzeren hekwerk ontworpen door architect A.A. Kok. De poort bestaat uit geblokte pilasters met Toscaans basement en Dorisch kapiteel met versieringen waaronder leeuwenmaskers en daarbinnen een rondboog met zogenaamde diamantkoppen, afgewisseld met geometrische patronen. Het stadswapen bovenop de poort wordt eveneens omgeven door typische Vredeman de Vries-motieven, een cartouche met het jaartal en twee siervazen ( amsterdamsepoortjes.nl )

Image Hosted by PicturePush Jonas DaniŽl Meierplein. Hoofdingang van de Nieuwe Synagoge (1752).


Image Hosted by PicturePush
Boven de ingang zijn enkele Hebreeuwse teksten te vinden. Het bovenste opschrift, een citaat van Psalm 14:7 bevat het jaartal van de inwijding, daaronder staat: 'dit is de poort van de Eeuwige, mogen de rechtvaardigen hier binnengaan' (Psalm 118:20).


Image Hosted by PicturePush
Jonas DaniŽl Meierplein, Portugese Synagoge gebouwd tussen 1671-1675, circa 75 jaar na de komst van Spaanse en Portugese (sefardische) joden ten gevolge van de Inquisitie. Stadsbouwmeester Elias Bouman leidde de bouw van deze indertijd grootste synagoge ter wereld.


Image Hosted by PicturePush
Ingang Muiderstraat


Image Hosted by PicturePush
Waalse kerk, Walenpleintje 159. De Waalse Kerk in Amsterdam stamt uit 1409. Oorspronkelijk was het gebouw de kapel van het Paulusbroederklooster. Na de Alteratie van 1578 werd de kerk overgedragen aan de Franstalige protestantse vluchtelingen uit de Zuidelijke Nederlanden.


Image Hosted by PicturePush De poort werd in 1647 aangebracht


Image Hosted by PicturePush Armeens apostolische kerk, Kromboomsloot 22


Image Hosted by PicturePush
In het jaar 301 nam ArmeniŽ, als eerste land ter wereld, het Christendom aan als staatsreligie. Er zijn door het hele land dan ook nog vele, vaak zeer oude, kerken en kloosters te vinden die het bezoeken waard zijn. De ArmeniŽrs ontwikkelden hun eigen tak van het Christendom, de Armeens Apostolische kerk. Doordat ArmeniŽ vaak onderdeel is geweest van andere landen, en omgeven werd door Islamitische buren als Turkije, Iran en Azerbeidzjan, is de religie altijd zeer belangrijk geweest voor de Armeense identiteit. Zo'n 94% van de bevolking is Armeens Apostolisch. Daarnaast hangt 4% andere Christelijke stromingen aan en 2% het Zoroastrisme (vuuraanbidding). De kerk opende in 1714 hier haar poorten toen Amsterdam een toevluchtsoord was voor (onder anderen) mensen die deze godsdienst aanhingen.

Image Hosted by PicturePush



Image Hosted by PicturePush
Amstel 88-98, Swigtershofje (1744), werd gesticht uit de nalatenschap van de rijke rooms-katholieke boek- en kaartverkoper Isaac Swigters. Het was bestemd voor oude behoeftige rooms-katholieke dames van onbesproken levenswandel


Image Hosted by PicturePush
BEATUS QUI INTELLIGIT SUPER REGNUM & PAUPEREM IN DEI MALA LIBERABIT EUM DOMINUS (psalm XL V:I) : Zalig degene die zich bekommert om de arme en behoeftige. Op de kwade dag zal de Heer hem bevrijden) . Zie ook: bma


Image Hosted by PicturePush
Suykerhoff hofje, Lindengracht 149-163, zie amsterdamsehofjes.nl en amsterdaminbeeld - hofjes.


Image Hosted by PicturePush



Image Hosted by PicturePush Tuinstraat 100, REGENBOOGS LIEFDEHOFJE, gesticht in 1806.


Image Hosted by PicturePush



Image Hosted by PicturePush
Van Brienenhofje, 1804. Zie amsterdamsehofjes.nl


Image Hosted by PicturePush



Image Hosted by PicturePush
De Leprozenpoort of Lazaruspoortje, Sint Antoniesluis


Image Hosted by PicturePush
Rozengracht 116-126. Rijpenhofje.


Image Hosted by PicturePush Acanthusmotief



































































































































































































































































































































































































































































































































































































































































































_____________________________________________________________________________

Hoofdstukindeling:
-Inhoudsopgave:  i
1.Gevelversiering 17e/18e eeuw:  1234
2.Stadsgezichten oud Amsterdam:  12345
3.Villa's:  123456
4.Amsterdamse School:  12345678
5.Eigen (en) aardig aan Amsterdam:  1234
6.Vondelpark:  12
7.Architortuur:  12
naar boven

vervolg:  1.3.2.2 Poorten



Externe links:
stadsarchief Amsterdam
bureau monumenten & archeologie
archipedia-architectuurencyclopedie
de ckplus monumenten-site
vrienden van de A'damse binnenstad
stichting Bonas
jordaanweb