Amsterdam - architectuur in beeld

Beknopte indeling:
1.Gevelversiering 17e/18e eeuw:  1234
2.Stadsgezichten oud Amsterdam:  1234
3.Villa's 19e/20ste eeuw:  123456
4.Amsterdamse School:  12345678
5.Eigen aardigheden:  1234
6.Parken:  1234
7.Architortuur:  12
8.Postmodernisme:  123
45
9.Amsterdam Noord:  12
- i n d e x -

Externe links:
Geschiedenis Amsterdam tot 1578
Centrum van de wereld 1578-1650
Uithangtekens (van Lennep en ter Gouw)
Amsterdam Burgerweeshuis. R.Meischke 1975 (dbnl.nl)
Burgerweeshuis wikipedia
Burgerweeshuis (amsterdam.nl)
gevelstenen.net
De Gevelstenen van Amsterdam


































































































































































































































































































































































































































































































































































Burgerweeshuis Sint Luciensteeg 27

Image Hosted by PicturePush

Image Hosted by PicturePush

Beknopte geschiedenis:
ca. 1400 tot 1580: ontstaan en de uitbreiding van het St.-Lucienklooster en het Oudemannenhuis waarvan tot aan de vernieuwing in 1967 nog een deel bewaard bleef.
1580: in de zes huisjes aan de St.-Luciensteeg worden de kloosterzusters ondergebracht en de wezen betrekken het klooster betrekken.
1631: het weeshuis krijgt ook de beschikking over het vroegere Oudemannenhuis. Van alles wat er tussen 1580 en 1617 tot stand kwam bestaat nu nog slechts de grote poort aan de Kalverstraat uit 1581, een klein poortje uit 1598, en een fragment van de brouwerij uit 1606.
1680: herbouw van de bouwvallige vleugel aan de Voorburgwal. De gebouwen aan de daarbij aansluitende keukenplaats werden in 1732 herbouwd. Verder werden nagenoeg alle huizen rond het weeshuis vernieuwd.


Image Hosted by PicturePush

De grote poort aan de Kalverstraat uit 1581. Om het gebouw aan de Kalverstraatzijde herkenbaar te maken als weeshuis werd een grote poort gemaakt. De beeldhouwer Joost Jansz. Bilhamer (1541-1590) kreeg hiervoor de opdracht. Hij bracht ook een reliŽf boven de poort aan (zie foto). De tekst boven de poort, toegeschreven aan Joost van den Vondel luidt: Wy Groeien vast in tal en last. Ons tweede Vaders klagen/Ay ga niet voort door dese poort, Of helpt een luttel dragen. Sinds 1975 is het Amsterdams Historisch Museum (thans Amsterdam Museum) gehuisvest in dit gebouw (Burgerweeshuis wikipedia).

Image Hosted by PicturePush
Inkt op papier, Gerrit Lamberts, 1818.


Image Hosted by PicturePush

Het vers onder het reliŽf boven de wezenpoort in de Kalverstraat werd waarschijnlijk aangebracht tijdens de grote verbouwing van het tehuis in 1634. Het Burgerweeshuis moest uitbreiden, omdat het bijna letterlijk uit zijn voegen groeide. De pest had een zware tol geŽist onder de bevolking en epidemieŽn in de jaren 1602, 1617 en 1622-1628 waren direct voelbaar geweest in de bevolkingsaantallen van het tehuis. Om deze reden hadden de regenten regelmatig de toelatingseisen verscherpt; ouders moesten langer poorter zijn geweest en de minimum- en maximumleeftijd voor opname als wees werden resp. verhoogd en verlaagd. In de jaren 1622-1628 werd het aantal burgerwezen bijna verdubbeld, schattingen lopen van ca. 500 tot ca. 900 kinderen. In 1632 werd het voormalige Oudemannenhuis, gelegen tussen de Kalverstraat en het klooster, aan het Burgerweeshuis toegevoegd. Dit werd het jongensdeel. Van de poort aan de Kalverstraat tot aan dit nieuwe Jongenshuis werd een galerij gebouwd, vermoedelijk naar ontwerp van Pieter de Keyser, de stadsbouwmeester. Twee jaar later, in 1634, vond de grootste verbouwing plaats. De regenten van het weeshuis kregen een deftige regentenkamer, met een eigen ingang in de poort bij de Sint LuciŽnsteeg. De middeleeuwse kloostergangen werden afgebroken. Hiervoor in de plaats kwamen drie, waarschijnlijk door Jacob van Campen ontworpen, classicistische gebouwen. De binnenplaats die zo ontstond heet sindsdien de meisjesbinnenplaats. Alleen het oostelijke pand, dat grensde aan de Begijnensloot, bleef bewaard. Hier kwam het door Hendrick de Keyser ontworpen kinderhuis, waar de kinderen van 4 tot 10/12 jaar woonden. In 1744 werd ook deze gevel vervangen en opnieuw opgetrokken in dezelfde stijl als de gevels van 1634. Zo ontstond een bijzondere architectonische eenheid, die tot op heden het uiterlijk van het gebouwencomplex bepaalt (Burgerweeshuis wikipedia).


Twee andere reliefs op de muren ter, respectievelijk, linker en rechterzijde:

Image Hosted by PicturePush
Volgens de tekst van Vondels Verscheide Gedichten 1644 (dbnl).


Image Hosted by PicturePush



Image Hosted by PicturePush



Image Hosted by PicturePush
Kopergravure jongensbinnenplaats, Eduard van Dishoeck 1760.

Image Hosted by PicturePush



Image Hosted by PicturePush



Image Hosted by PicturePush



Image Hosted by PicturePush

In 1762 werd achter de huizen aan de Kalverstraat een kastjesgalerij aangebracht. In de kastjes konden de jongens hun gereedschappen en persoonlijke bezittingen opbergen. De lagere bebouwing aan de zuidzijde van de binnenplaats diende als woning voor de schoolmeester.

Image Hosted by PicturePush
Weeskastje


Image Hosted by PicturePush



Image Hosted by PicturePush



Image Hosted by PicturePush



Image Hosted by PicturePush



Image Hosted by PicturePush
Waterpomp


Image Hosted by PicturePush



Image Hosted by PicturePush



Image Hosted by PicturePush
De binnenplaats van het meisjesburgerweeshuis. Kopergravure, uitgegeven in 1783 te Amsterdam in Nieuwe atlas, van de voornaamste gebouwen en gezigten der stad Amsterdam, met derzelver beknopte beschryvingen, Pieter Fouquet junior. Graveur: C. Bogerts. Tekenaar: H. Schoute.


Image Hosted by PicturePush
De meisjesbinnenplaats is gelegen op het terrein van het vroegere Sint LuciŽnklooster. In de korte vleugel rechts, aan de kant van de Sint-LuciŽnsteeg bevond zich de regentenzaal. Het hoofdgebouw bevatte onder andere de meisjeseetzaal en de handwerklokalen. De twee overige vleugels waren voor de kleine kinderen bestemd. Tussen een van deze vleugels en het Begijnhof bevond zich een derde binnenplaats, waarvan een deel als speelplaats voor de kleine kinderen diende, en een deel als bleekveld (Burgerweeshuis wikipedia).


Image Hosted by PicturePush
Kopergravure van Eduard van Dishoeck uit 1760.


Image Hosted by PicturePush
Nicolaas van der Waay (1855-1936). De binnenplaats van het Burgerweeshuis met rechts een weesmeisje en de zwarte toegangsdeur tot de jongensbinnenplaats.



Image Hosted by PicturePush

In 1634 verrezen aan de binnenplaats drie zeer moderne en monumentale gevels naar een ontwerp van Jacob van Campen (1595-1657). Opvallend zijn de pilasters in de kolossale orde met Ionische kapitelen. Pilasters over twee verdiepingen waren nog nauwelijks gebruikt in ons land. Bij de uitwerking van de details liet Van Campen zich leiden door het ordeboek uit 1615 van de Italiaanse architect Vincenzo Scamozzi. Daaraan is onder andere het typische Ionische kapiteel ontleend met de overhoekse en gespleten voluten. Dit kapiteel is bekend geworden als het ĎVan Campen-kapiteelí en heeft veel toepassing gevonden. Het kinderhuis van Hendrick de Keyser uit 1598 werd in 1744 vervangen door nieuwbouw. De gevel werd in precies dezelfde stijl als de drie andere gevels aan de meisjesbinnenplaats opgetrokken (Burgerweeshuis wikipedia).

Image Hosted by PicturePush



Image Hosted by PicturePush



Image Hosted by PicturePush Kerkgang van de meisjes, 1904.


Image Hosted by PicturePush Prent uit 1770 van Jan de Beier. Burgerweeshuis vanuit de Sint Luciensteeg gezien.


Image Hosted by PicturePush



Image Hosted by PicturePush
Sint Luciensteeg - Nieuwezijds Voorburgwal


Image Hosted by PicturePush



Image Hosted by PicturePush
Vogelvlucht uit 1631. De lange vleugel uit 1590 op de kade -nu Nieuwezijds Voorburgwal- tussen de oude kloostervleugel. Reeds in 1680 werd hij wegens bouwvalligheid gesloopt. Aan de noordzijde liggen twee aparte gebouwtjes. Het rechtse bevatte vermoedelijk op de verdieping het regentenkantoor dat in 1591 werd afgewerkt. In het linker gebouwtje was op de verdieping de regentessenzaal, beneden was de woonkamer van Mr. Heijndrik, de binnenvader. Waarschijnlijk kwam dit gebouw in 1617 tot stand (Amsterdam Burgerweeshuis. R.Meischke 1975) .


Image Hosted by PicturePush
Nieuwezijds Voorburgwal


Image Hosted by PicturePush



Image Hosted by PicturePush


































































































































































































































































































































































































































































































































































_____________________________________________________________________________

Beknopte indeling:
1.Gevelversiering 17e/18e eeuw:  1234
2.Stadsgezichten oud Amsterdam:  1234
3.Villa's 19e/20ste eeuw:  123456
4.Amsterdamse School:  12345678
5.Eigen aardigheden:  1234
6.Parken:  1234
7.Architortuur:  12
8.Postmodernisme:  123
45
9.Amsterdam Noord:  12


Externe links:
Amsterdam startpagina
stadsarchief Amsterdam
bureau monumenten & archeologie
beeldbank Amsterdam
archipedia-architectuurencyclopedie
arcam architectuurgids
de ckplus monumenten-site
vrienden van de A'damse binnenstad
stichting Bonas